De Monts Dore zijn drie keer zo groot in oppervlakte als de Vesuvius. Het Cantalgebergte is de grootste stratovulkaan, een door zijn woeste activiteit onherkenbaar geworden reus die dertien miljoen jaar geleden met veel bombarie het daglicht zag en zwaar aangetast door erosie al drie miljoen jaar levenloos is.

Vulkanologen hebben lang perplex gestaan voor de schaalvormige dalen die slechts bestaan uit verpulverde en verplaatste vulkaanresten. Totdat ze op 18 mei 1980 een stratovulkaan in actie zagen: de Mount Saint Helens in het noordwesten van Amerika. In enkele seconden verloor de vulkaan in één verwoestende uitbarsting 400 meter van zijn hoogte en een derde van zijn volume! Het schijnt dat de Cantal minstens drie van dergelijke uitbarstingen heeft doorgemaakt. Ook deze vulkaan is ontstaan uit lagen gestolde lava die explosieve uitbarstingen veroorzaken, vergezeld van lavastromen die meer dan driekwart van het gebergte gevormd hebben.

Van ver gezien toont het Cantalgebergte berghellingen, basaltplateaus, die doen denken aan een onder druk gezette kegel: dit was de vorm van de buitenkant van de vulkaan, waarvan verondersteld wordt dat de top 3.500 meter hoog was. De vulkanische geschiedenis van de Cantal, de afzetting van vloeibaar basalt op de lage hellingen, werd dus voortgezet op rokende resten. Deze stromen strookten met de omvang van de reusachtige vulkaan: bij de Puy Violent is de laag 250 meter dik.

De Cantal heeft er een prachtige verzameling basaltzuilen aan overgehouden die getuigen van het langzame afkoelingsproces van de lava. Hier en daar staan ook enkele strombolistructuren, zoals de slakkenberg van Tanavelle bij Saint-Flour. Het slotakkoord van de vulkanische activiteit van het gebergte komt overeen met de huidige hoogste top, de Plomb du Cantal (1.855 meter). Deze top ziet er uit als een kleine uitstulping op een bergkam in de centrale zone. Het is echter een gestold lavameer waar de erosie niet genoeg vat op heeft gekregen. Door het schurende werk van de gletsjers kreeg de Puy Mary (1.783 meter), een door keteldalen ontkrachte ronde peléetop, zijn huidige vorm. Er ontstonden ruime valleien die vanaf het centrale punt van het gebergte uitlopen in stervorm, en fonoliettoppen zoals de Puy Griou en de Roc d’Hozières.